Przedstawiamy dwa najistotniejsze orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych bezpośrednio dotyczące działalności związków zawodowych.

Działalność związkowa nie zastąpi kwalifikacji i nie ochroni przed zwolnieniem pracownika bez nich (wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt III PSKP 9/22).

Pracodawca w pewnych okolicznościach może wypowiedzieć stosunek pracy chronionego pracownika-związkowca, jeżeli jest to obiektywnie uzasadnione. Szczególna ochrona stosunku pracy związkowców służy zagwarantowaniu niezależności w wykonywaniu zadań związkowych, a nie uniemożliwieniu pracodawcy zasadnego i często koniecznego rozwiązania umowy o pracę. Jeśli na danym stanowisku pracy wymagane jest posiadanie konkretnych kwalifikacji, pracodawca może wypowiedzieć stosunek pracy związkowcowi, który ich nie ma. Ochrona stosunku pracy związkowców przysługuje wyłącznie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy z powodu wykonywania działań w ramach związków zawodowych – nie jest immunitetem gwarantującym zatrudnienie. 

Analizując kwestię ewentualnego wyrażenia zgody na zwolnienie związkowca, organy związku powinny być obiektywne i brać pod uwagę wszelkie okoliczności konkretnego przypadku, nie dopuszczając, aby ich działania prowadziły do nadużycia prawa i w efekcie zajmowania stanowiska przez niewykwalifikowanego pracownika.

Termin przekazania informacji o liczbie członków organizacji związkowej jest warunkiem korzystania przez nią z uprawnień i przywilejów ustawowych (wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2024 r., syn. akt III PSKP 29/23).

Jeżeli pracodawca nie uzyska w ustawowym terminie od organizacji związkowej informacji o liczbie jej członków, to po jego upływie może przyjąć, że zakładowej organizacji związkowej nie przysługują ustawowe uprawnienia. Organizacja związkowa może jednak w późniejszym terminie wykazać, że zrzesza co najmniej 10 członków. W przedmiotowej sprawie SN wypowiadał się na gruncie starych przepisów, przewidujących przekazywanie informacji kwartalnie. Od 2019 r. informacje te są półroczne. Organizacja związkowa ma obowiązek przedstawić informacje o liczebności według stanu na dzień 30 czerwca i 31 grudnia – w terminie do 10. dnia kolejnego miesiąca. Terminowe wykonanie tego obowiązku jest warunkiem do uzyskania, a następnie utrzymania uprawnień organizacji związkowej. 

Organizacja związkowa może utracić uprawnienia również z innych powodów, np. z racji braku wymaganej liczby 10 członków. W interesie pracodawcy jest więc weryfikacja nie tylko kwestii samego otrzymania tej informacji, ale także jej poprawności i zgodności ze stanem rzeczywistym. Pracodawca może ją kwestionować w drodze pisemnych zastrzeżeń.

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Materiał jest fragmentem artykułu “Pracodawca i pracownik w sądzie: najważniejsze orzeczenia SN w 2024 r.” zamieszczonego na łamach Dziennika Gazeta Prawna, który ukazał się 16 stycznia 2025 r. nr 10 (6427).