Księgowość i rachunkowość związków zawodowych – obowiązki i uproszczenia na podstawie art. 80 ustawy o rachunkowości.

Księgowość i rachunkowość związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej – obowiązki i możliwości stosowania uproszczeń

Stan prawny na dzień 19 listopada 2026 r.

Czy związek zawodowy, który nie prowadzi działalności gospodarczej, musi prowadzić księgi rachunkowe? Czy niewielka organizacja związkowa, której podstawowym źródłem finansowania są składki członkowskie, może ograniczyć swoją księgowość do ewidencji przychodów i wydatków? Jakie uproszczenia przewidują obowiązujące przepisy i w jaki sposób można z nich skorzystać?

Pytania te mają szczególne znaczenie dla zakładowych i międzyzakładowych organizacji związkowych, w których działalność prowadzona jest przede wszystkim społecznie, a środki finansowe powinny służyć realizacji celów statutowych, obronie praw pracowniczych oraz reprezentowaniu interesów członków związku.

Wątpliwości dotyczące możliwości prowadzenia przez związki zawodowe uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów były również przedmiotem wystąpienia skierowanego 15 października 2026 r. do Ministerstwa Finansów. Odpowiedzi na to wystąpienie udzielił Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w piśmie z 18 listopada 2026 r., znak: 0111-KDIB2-1.410.2.2026.1.AG.

Stanowisko przedstawione w tym piśmie, w połączeniu z przepisami ustawy o rachunkowości, pozwala wyjaśnić zakres obowiązków księgowych związków zawodowych oraz dostępnych dla nich uproszczeń.

Czy związek zawodowy musi prowadzić księgi rachunkowe?

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady prowadzenia rachunkowości przez związki zawodowe jest ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 522 ze zm.).

Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych:

Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania.

Natomiast art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości obejmuje zakresem stosowania tej ustawy również osoby prawne, z określonymi w niej wyjątkami.

Oznacza to, że związek zawodowy posiadający osobowość prawną jest zobowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych, niezależnie od:

  • liczby członków organizacji;
  • wysokości uzyskiwanych składek członkowskich;
  • wartości posiadanego majątku;
  • liczby dokonywanych operacji finansowych;
  • zatrudniania lub niezatrudniania pracowników;
  • prowadzenia albo nieprowadzenia działalności gospodarczej;
  • społecznego charakteru działalności członków organów związku.

Sam fakt, że organizacja związkowa uzyskuje niewielkie przychody lub dokonuje zaledwie kilku operacji finansowych w ciągu roku, nie zwalnia jej z obowiązków wynikających z ustawy o rachunkowości.

W przypadku jednostek organizacyjnych związku zawodowego nieposiadających odrębnej osobowości prawnej sposób prowadzenia ewidencji i rozliczeń powinien uwzględniać strukturę organizacyjną związku, postanowienia jego statutu oraz zasady rachunkowości przyjęte przez właściwą jednostkę.

Czy związek zawodowy może prowadzić uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów?

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przewiduje w art. 10a możliwość prowadzenia przez określone podmioty uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, określanej skrótem UEPiK. Rozwiązanie to pozwala uprawnionym organizacjom, po spełnieniu ustawowych warunków, zrezygnować z prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości. Od 1 stycznia 2026 r. limit przychodów uprawniający do wyboru tej formy ewidencji wynosi 1 000 000 zł, z uwzględnieniem ustawowych zasad ustalania jego wysokości.

Powstaje zatem pytanie: czy z tego rozwiązania mogą korzystać również związki zawodowe?

Niestety, obowiązujące przepisy nie przewidują takiej możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 4 pkt 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przepisów działu II tej ustawy nie stosuje się do związków zawodowych i organizacji pracodawców. Ponieważ art. 10a, regulujący możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, znajduje się właśnie w dziale II ustawy, związki zawodowe zostały wyłączone z możliwości korzystania z tego rozwiązania.

Wyłączenie to obowiązuje niezależnie od wysokości przychodów związku zawodowego. Nawet organizacja, której roczne przychody wynoszą zaledwie kilka tysięcy złotych, nie może na podstawie art. 10a zastąpić ksiąg rachunkowych uproszczoną ewidencją przychodów i kosztów.

Stanowisko Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej

W odpowiedzi z 18 listopada 2026 r., znak: 0111-KDIB2-1.410.2.2026.1.AG, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazał:

Z powyższych przepisów wynika, że związki zawodowe nie są uprawnione do prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, tj. są zobligowane do prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych.

Jednocześnie Dyrektor KIS zaznaczył, że obowiązki dotyczące prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz sporządzania sprawozdań finansowych pozostają poza zakresem właściwości Krajowej Informacji Skarbowej jako organu wydającego interpretacje przepisów prawa podatkowego.

Otrzymane pismo ma zatem charakter informacji o obowiązujących przepisach, a nie interpretacji indywidualnej wydanej na podstawie art. 14b Ordynacji podatkowej. Nie zmienia to jednak faktu, że przedstawiony w nim wniosek znajduje bezpośrednie uzasadnienie w obowiązujących przepisach.

Czy oznacza to, że każdy związek zawodowy musi prowadzić rachunkowość w takim samym zakresie i z takim samym stopniem szczegółowości jak duże przedsiębiorstwo?

Nie. Ustawodawca przewidział szczególne rozwiązania dla związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej.

Art. 80 ustawy o rachunkowości – szczególne rozwiązania dla związków zawodowych

Jednym z najważniejszych przepisów dotyczących rachunkowości organizacji związkowych jest art. 80 ustawy o rachunkowości. Przepis ten ma szczególne znaczenie dla związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej, ponieważ ogranicza zakres stosowania niektórych obowiązków, a także umożliwia korzystanie z określonych uproszczeń. Szczególnie istotne są ust. 3, 4 i 5 tego artykułu.

Art. 80 ust. 3 – zwolnienie z obowiązków wynikających z rozdziałów 6 i 7 ustawy

Zgodnie z art. 80 ust. 3 ustawy o rachunkowości do związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej nie stosuje się przepisów rozdziałów 6 i 7 tej ustawy. W praktyce oznacza to przede wszystkim wyłączenie obowiązków dotyczących:

  • sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych na podstawie rozdziału 6;
  • obowiązkowego badania sprawozdań finansowych przez biegłego rewidenta na podstawie rozdziału 7;
  • składania sprawozdań finansowych we właściwym rejestrze sądowym na podstawie tego rozdziału;
  • ogłaszania sprawozdań finansowych na zasadach przewidzianych w rozdziale 7.

Nie wyłącza to ewentualnych obowiązków wynikających z odrębnych przepisów ani możliwości przeprowadzenia dobrowolnego badania sprawozdania finansowego. Należy jednak pamiętać, że zwolnienie z obowiązku składania sprawozdania finansowego w rejestrze sądowym nie oznacza zwolnienia z obowiązku przekazania go Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie przepisów podatkowych.

Art. 80 ust. 4 – możliwość sporządzania uproszczonego sprawozdania finansowego

Nowelizacja ustawy o rachunkowości dokonana ustawą z dnia 6 grudnia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1863) wprowadziła szczególnie istotne rozwiązanie dla organizacji związkowych. Na podstawie art. 80 ust. 4 związki zawodowe, które nie są jednostkami mikro, mogą – jeżeli nie prowadzą działalności gospodarczej – stosować uproszczenia przewidziane w:

  • art. 46 ust. 5 pkt 4 – dotyczące sporządzania uproszczonego bilansu;
  • art. 47 ust. 4 pkt 4 – dotyczące sporządzania uproszczonego rachunku zysków i strat;
  • art. 48 ust. 3 – dotyczące możliwości odstąpienia od sporządzania informacji dodatkowej w pełnym zakresie, pod warunkiem przedstawienia informacji uzupełniających do bilansu określonych w załączniku nr 4 do ustawy.

Warunkiem zastosowania tych uproszczeń jest podjęcie odpowiedniej decyzji przez organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe.

W odniesieniu do tak sporządzonego sprawozdania stosuje się odpowiednio art. 49a ustawy o rachunkowości, przewidujący przyjęcie, że sprawozdanie sporządzone z zastosowaniem wskazanych uproszczeń przedstawia rzetelnie i jasno sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki.

Oznacza to, że z uproszczonego zakresu sprawozdawczości przewidzianego dla jednostek mikro mogą korzystać również większe związki zawodowe, które nie spełniają ustawowych kryteriów jednostki mikro, pod warunkiem że nie prowadzą działalności gospodarczej i posiadają odpowiednią decyzję organu zatwierdzającego.

Jest to szczególne uprawnienie wynikające bezpośrednio z art. 80 ustawy o rachunkowości.

Art. 80 ust. 5 – możliwość ograniczenia stosowania zasady ostrożności

Kolejne uproszczenie wynika z art. 80 ust. 5 ustawy o rachunkowości, który przewiduje stosowanie art. 7 ust. 2b również do związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej, które nie są jednostkami mikro. Przepis ten umożliwia rezygnację z zachowania zasady ostrożności w zakresie tworzenia:

  • odpisów aktualizujących wartość aktywów;
  • rezerw na znane jednostce ryzyko;
  • rezerw na grożące straty oraz skutki innych zdarzeń.

Rozwiązanie to może ograniczyć zakres czynności związanych z wyceną aktywów i pasywów, szczególnie na dzień bilansowy. Nie oznacza ono jednak możliwości pomijania istniejących zobowiązań, ukrywania strat, dowolnego ustalania wartości majątku ani odstąpienia od prowadzenia rzetelnych ksiąg rachunkowych. Decyzja o stosowaniu tego uproszczenia powinna znaleźć odzwierciedlenie w przyjętych przez związek zasadach (polityce) rachunkowości.

Związek zawodowy jako jednostka mikro

Niezależnie od szczególnych uprawnień wynikających z art. 80 ustawy o rachunkowości związek zawodowy może spełniać ogólne kryteria uznania go za jednostkę mikro. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1a ustawy o rachunkowości kryteria te odnoszą się do trzech wielkości:

KryteriumWartość graniczna
Suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego2 000 000 zł
Przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy4 000 000 zł
Średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty10 osób

Co do zasady jednostka mikro nie przekracza co najmniej dwóch spośród trzech wskazanych wielkości w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie finansowe, oraz w roku poprzedzającym. Ustawa przewiduje również szczególne zasady dotyczące jednostek rozpoczynających działalność oraz utraty statusu jednostki mikro.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że ustawowe kryterium przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów nie jest tożsame z całkowitymi przychodami statutowymi związku zawodowego, w szczególności ze składkami członkowskimi. Wiele zakładowych i międzyzakładowych organizacji związkowych spełnia warunki jednostki mikro.

W takim przypadku podstawę stosowania uproszczeń sprawozdawczych stanowią ogólne przepisy dotyczące jednostek mikro, w tym art. 49c ustawy o rachunkowości, a nie art. 80 ust. 4, który odnosi się do związków zawodowych niebędących jednostkami mikro.

W obu przypadkach zastosowanie wskazanych uproszczeń sprawozdawczych wymaga decyzji właściwego organu zatwierdzającego.

Jakie inne uproszczenia mogą stosować związki zawodowe?

Ustawa o rachunkowości nie wymaga, aby niewielka organizacja związkowa prowadziła rachunkowość według równie rozbudowanych procedur jak duże przedsiębiorstwo.

Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy jednostka może w ramach przyjętych zasad rachunkowości stosować uproszczenia, jeżeli nie wywierają one istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego.

W praktyce związki zawodowe mogą rozważyć stosowanie takich rozwiązań jak:

  • dostosowanie zakładowego planu kont do rzeczywistego zakresu działalności statutowej;
  • ograniczenie nadmiernie rozbudowanej ewidencji analitycznej;
  • prowadzenie ewidencji kosztów wyłącznie w niezbędnych układach;
  • stosowanie zbiorczych dowodów księgowych zgodnie z art. 20 ustawy;
  • ustalenie odpowiednich progów istotności;
  • dokonywanie jednorazowych odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej, zgodnie z art. 32 ust. 6 ustawy;
  • uproszczenie rozliczeń międzyokresowych kosztów dotyczących kwot nieistotnych;
  • dostosowanie obiegu dokumentów księgowych do wielkości organizacji;
  • elektroniczne prowadzenie ksiąg oraz przechowywanie dokumentacji zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zakres uproszczeń powinien wynikać ze specyfiki organizacji oraz jej polityki rachunkowości. Nie należy tworzyć zbędnych procedur wyłącznie dlatego, że są one powszechnie stosowane w przedsiębiorstwach prowadzących działalność gospodarczą. Jednocześnie uproszczenia nie mogą prowadzić do rezygnacji z obowiązkowych elementów rachunkowości ani ograniczać możliwości kontroli gospodarowania majątkiem związku.

Czego nie można pominąć pomimo stosowania uproszczeń?

Związek zawodowy nieprowadzący działalności gospodarczej nadal obowiązany jest między innymi do:

  1. Posiadania dokumentacji opisującej przyjęte zasady (politykę) rachunkowości.
  2. Prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą.
  3. Dokumentowania i ujmowania operacji gospodarczych.
  4. Przeprowadzania inwentaryzacji w wymaganym przepisami zakresie.
  5. Dokonywania wyceny aktywów i pasywów z uwzględnieniem dopuszczalnych uproszczeń.
  6. Ustalania wyniku finansowego.
  7. Sporządzania i zatwierdzania rocznych sprawozdań finansowych.
  8. Składania wymaganych zeznań podatkowych.
  9. Przechowywania dokumentacji księgowej przez okresy określone przepisami.

Prowadzenie wyłącznie rejestru wpłat składek członkowskich, zeszytu kasowego lub prostego zestawienia przychodów i wydatków nie zastępuje ksiąg rachunkowych. Takie zestawienia mogą natomiast stanowić pomocniczy element prawidłowo zorganizowanego systemu rachunkowości.

Należy również zwrócić uwagę, że obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych nie jest równoznaczny z obowiązkiem zatrudniania księgowego na podstawie umowy o pracę. Organizacja może powierzyć prowadzenie rachunkowości odpowiednio przygotowanej osobie albo podmiotowi zewnętrznemu, z zachowaniem wymagań wynikających z ustawy.

Składki członkowskie, darowizny i wydatki statutowe

Podstawowym źródłem finansowania działalności większości związków zawodowych są składki członkowskie.

Organizacje związkowe mogą również uzyskiwać inne przychody, w szczególności darowizny, dotacje, odsetki bankowe oraz pozostałe wpływy związane z działalnością statutową.

Wszystkie operacje gospodarcze powinny być prawidłowo udokumentowane i ujęte w księgach rachunkowych, zgodnie z ich rzeczywistym charakterem.

Szczególnie istotne jest rozróżnienie:

  • składek członkowskich;

  • darowizn pieniężnych i rzeczowych;

  • dotacji i innych środków otrzymywanych na określone cele;

  • kosztów działalności statutowej;

  • kosztów administracyjnych;

  • świadczeń wypłacanych członkom związku;

  • wynagrodzeń i innych świadczeń wynikających z zawartych umów.

Prawidłowa klasyfikacja przychodów i kosztów ma znaczenie zarówno dla sporządzenia sprawozdania finansowego, jak i dla właściwego rozliczenia podatku dochodowego.

9. Podatek dochodowy od osób prawnych – CIT-8

Związek zawodowy posiadający osobowość prawną jest co do zasady podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych.

Nie oznacza to jednak, że od wszystkich uzyskiwanych dochodów musi zapłacić podatek.

Art. 17 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje zwolnienie dochodów związków zawodowych działających na podstawie odrębnych przepisów, w części przeznaczonej na cele statutowe, z wyłączeniem działalności gospodarczej.

Przy stosowaniu tego zwolnienia należy uwzględniać również pozostałe warunki wynikające z art. 17 ustawy, w szczególności dotyczące przeznaczenia i wydatkowania dochodu.

Ponadto art. 17 ust. 1 pkt 40 przewiduje odrębne zwolnienie dotyczące składek członkowskich członków organizacji politycznych, społecznych i zawodowych – w części nieprzeznaczonej na działalność gospodarczą.

Zwolnienie podatkowe nie jest jednak równoznaczne ze zwolnieniem z obowiązku składania rocznego zeznania CIT-8.

Związek zawodowy powinien złożyć zeznanie podatkowe również wtedy, gdy podatek należny wynosi 0 zł.

W zeznaniu oraz odpowiednich załącznikach, w szczególności CIT-8/O, należy prawidłowo wykazać dochody i przychody korzystające ze zwolnienia.

10. Roczne sprawozdanie finansowe związku zawodowego

Związek zawodowy nieprowadzący działalności gospodarczej jest zobowiązany do sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego.

Zakres tego sprawozdania zależy od przepisów mających zastosowanie do danej organizacji oraz od przyjętych uproszczeń.

W przypadku zastosowania uproszczeń przewidzianych dla jednostek mikro sprawozdanie może zostać sporządzone w zakresie określonym w załączniku nr 4 do ustawy o rachunkowości.

Obejmuje ono informacje ogólne, uproszczony bilans, uproszczony rachunek zysków i strat oraz wymagane informacje uzupełniające do bilansu, jeżeli skorzystano z możliwości niesporządzania informacji dodatkowej.

Uproszczenie sprawozdania finansowego nie wyklucza przygotowywania bardziej szczegółowych informacji na potrzeby członków związku, komisji rewizyjnej, organów statutowych lub wewnętrznej kontroli finansowej.

Sprawozdanie finansowe podlegające przekazaniu Szefowi KAS powinno zostać sporządzone w postaci elektronicznej, zgodnie z właściwą strukturą logiczną, oraz podpisane zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości.

Najważniejsze terminy dotyczące rozliczenia 2026 roku

Jeżeli rokiem obrotowym i podatkowym związku zawodowego jest rok kalendarzowy:

ObowiązekTermin
Dzień bilansowy31 grudnia 2026 r.
Sporządzenie rocznego sprawozdania finansowegodo 31 marca 2027 r.
Złożenie zeznania CIT-8do 31 marca 2027 r.
Zatwierdzenie sprawozdania finansowegodo 30 czerwca 2027 r.
Przekazanie sprawozdania finansowego Szefowi KASw ciągu 15 dni od zatwierdzenia

Jeżeli sprawozdanie finansowe zostanie zatwierdzone 30 czerwca 2027 r., termin jego przekazania Szefowi KAS upłynie 15 lipca 2027 r.

Terminy te wynikają z ogólnych zasad obowiązujących w dniu opracowania artykułu.

11. Elektroniczne księgi rachunkowe i JPK_CIT

W związku ze stopniowym wprowadzaniem obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu programów komputerowych oraz przekazywania ich organom podatkowym w postaci plików JPK_CIT również związki zawodowe powinny zweryfikować swoją sytuację.

Dla wielu podatników CIT kolejny etap wdrażania tych obowiązków dotyczy lat podatkowych rozpoczynających się po 31 grudnia 2026 r.

Należy jednak pamiętać, że przepisy przewidują określone wyjątki, w tym dla podatników uprawnionych do składania zeznania CIT w postaci papierowej na podstawie art. 27a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zwolnienie to może mieć znaczenie dla organizacji związkowych uzyskujących wyłącznie dochody zwolnione na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy i nieposiadających wskazanych w art. 27a obowiązków płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych.

Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej weryfikacji.

Ewentualne zwolnienie z obowiązków JPK_CIT nie oznacza zwolnienia z prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie ustawy o rachunkowości.

12. Kto odpowiada za rachunkowość związku zawodowego?

Zgodnie z art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości, w tym z tytułu nadzoru, ponosi kierownik jednostki.

W przypadku związku zawodowego funkcję tę pełni co do zasady właściwy organ zarządzający, określony zgodnie ze statutem organizacji i przepisami ustawy.

Powierzenie prowadzenia ksiąg rachunkowych skarbnikowi, pracownikowi, księgowemu lub zewnętrznemu biuru rachunkowemu nie zwalnia organu zarządzającego z ustawowej odpowiedzialności za nadzór nad rachunkowością.

Dlatego każdy zarząd organizacji związkowej powinien zadbać o:

  • przyjęcie i aktualizację polityki rachunkowości;

  • podjęcie przez właściwy organ decyzji dotyczącej uproszczeń sprawozdawczych;

  • prawidłowy obieg i kontrolę dokumentów;

  • terminowe sporządzanie i zatwierdzanie sprawozdań finansowych;

  • terminowe składanie zeznań podatkowych;

  • właściwe zabezpieczenie dokumentacji finansowej.

Naruszenie obowiązków dotyczących prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych może skutkować odpowiedzialnością na podstawie art. 77 ustawy o rachunkowości, a w przypadku naruszenia obowiązków podatkowych – również na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego.

13. Uproszczona ewidencja a uproszczenia w rachunkowości – najważniejsze różnice

Rodzaj obowiązku lub uprawnieniaZwiązek zawodowy nieprowadzący działalności gospodarczej
Uproszczona ewidencja przychodów i kosztów (UEPiK)Niedopuszczalna
Prowadzenie ksiąg rachunkowychObowiązkowe
Posiadanie polityki rachunkowościObowiązkowe
Dostosowanie planu kont do specyfiki organizacjiDopuszczalne
Stosowanie uproszczeń na podstawie art. 4 ust. 4Dopuszczalne, po spełnieniu warunków
Uproszczone sprawozdanie finansowe według załącznika nr 4Dopuszczalne po podjęciu wymaganej decyzji
Ograniczenie stosowania zasady ostrożności w zakresie art. 7 ust. 2bDopuszczalne
Badanie sprawozdania na podstawie rozdziału 7 ustawyBrak obowiązku
Składanie sprawozdania w KRS na podstawie rozdziału 7 ustawyBrak obowiązku
Przekazanie sprawozdania finansowego Szefowi KASObowiązkowe na podstawie przepisów podatkowych
Składanie zeznania CIT-8Obowiązkowe

14. Czy obecne przepisy wymagają zmian? – stanowisko Stowarzyszenia Poradnik Związkowca

Obowiązujące przepisy przewidują szereg uproszczeń dla związków zawodowych nieprowadzących działalności gospodarczej. Szczególnie pozytywnie należy ocenić rozwiązania zawarte w art. 80 ust. 4 i 5 ustawy o rachunkowości.

Nie rozwiązują one jednak wszystkich problemów, z jakimi spotykają się niewielkie organizacje związkowe.

Wiele zakładowych organizacji związkowych funkcjonuje w oparciu o społeczne zaangażowanie swoich członków, nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, a ich przychody ograniczają się przede wszystkim do składek członkowskich.

Pomimo tego organizacje te nie mogą skorzystać z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów dostępnej dla określonych innych organizacji pozarządowych.

Powstaje zatem pytanie, czy utrzymywanie takiego zróżnicowania obowiązków księgowych jest uzasadnione w odniesieniu do niewielkich związków zawodowych.

W ocenie Stowarzyszenia Poradnik Związkowca zasadne jest podjęcie dyskusji nad wprowadzeniem szczególnych rozwiązań umożliwiających niewielkim związkom zawodowym nieprowadzącym działalności gospodarczej korzystanie z bardziej uproszczonych form ewidencji finansowej.

Ewentualne zmiany powinny zapewniać równowagę pomiędzy:

  • ograniczeniem obciążeń administracyjnych;

  • racjonalizacją kosztów obsługi księgowej;

  • przejrzystością gospodarowania środkami finansowymi;

  • ochroną majątku organizacji;

  • prawem członków związku do informacji i kontroli finansowej.

Uproszczenie obowiązków księgowych nie powinno bowiem oznaczać ograniczenia przejrzystości finansowej organizacji związkowych.

Podsumowanie

Związki zawodowe nieprowadzące działalności gospodarczej są zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania rocznych sprawozdań finansowych.

Nie mogą korzystać z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przewidzianej w art. 10a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Mogą jednak stosować liczne uproszczenia wynikające z ustawy o rachunkowości, w szczególności z jej art. 4 ust. 4, art. 7 ust. 2b oraz art. 80 ust. 3–5.

Właściwe wykorzystanie tych przepisów pozwala dostosować zakres rachunkowości do wielkości organizacji, ograniczyć koszty jej obsługi oraz zachować zgodność z obowiązującym prawem.

Rachunkowość związku zawodowego powinna być tak prosta, jak pozwalają na to przepisy, i tak szczegółowa, jak wymaga tego bezpieczeństwo finansowe organizacji oraz interes jej członków.


Stowarzyszenie Poradnik Związkowca – profesjonalne wsparcie dla organizacji związkowych

Stowarzyszenie Poradnik Związkowca wspiera związki zawodowe nieprowadzące działalności gospodarczej w zakresie:

  • prowadzenia ksiąg rachunkowych;

  • opracowywania i aktualizacji polityki rachunkowości;

  • dostosowywania zakładowych planów kont do specyfiki działalności związkowej;

  • wdrażania dopuszczalnych uproszczeń w rachunkowości;

  • sporządzania rocznych sprawozdań finansowych;

  • przygotowywania i składania zeznań CIT-8;

  • elektronicznego przekazywania sprawozdań finansowych;

  • weryfikacji prawidłowości dotychczasowych rozliczeń;

  • wsparcia w realizacji obowiązków prawnych i sprawozdawczych.

Naszym celem jest wspieranie organizacji związkowych w prawidłowym i bezpiecznym zarządzaniu finansami, aby mogły koncentrować się na swojej podstawowej działalności – reprezentowaniu i obronie praw oraz interesów pracowników.

Zapraszamy do współpracy.

Stowarzyszenie Poradnik Związkowca

www.poradnikzwiazkowca.pl


Podstawy prawne i materiały źródłowe

  1. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 522 ze zm.).

  2. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 549 ze zm.).

  3. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.).

  4. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 554 ze zm.).

  5. Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o rachunkowości, ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1863).

  6. Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 listopada 2026 r., znak: 0111-KDIB2-1.410.2.2026.1.AG.

Opracowanie: Stowarzyszenie Poradnik Związkowca

Udostępnij wpis

mikołaj
księgowość związków zawodowych
Pomoc dla związków zawodowych